Nowa infrastruktura badawcza na Wydziale Fizyki UW: cleanroom do pracy nad nowoczesnymi detektorami
16 01 2026
Kategoria: Astronomia, Fizyka, Infrastruktura badawcza IDUB
Na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego powstała nowa przestrzeń badawcza o podwyższonym standardzie czystości – tzw. cleanroom – umożliwiająca prowadzenie eksperymentów związanych z nowoczesnymi materiałami, nanotechnologią i precyzyjną elektroniką. Dzięki zastosowaniu zaawansowanych systemów filtracji powietrza oraz ścisłym procedurom bezpieczeństwa zapewniono maksymalną czystość, niezbędną do osiągnięcia wiarygodnych wyników. Inwestycję zrealizowano w ramach programu IDUB.
Kierownikiem projektu, w ramach którego zakupiono komory, jest prof. Wojciech Dominik z Wydziału Fizyki. Na realizację przedsięwzięcia przyznano 305 tys. zł w ramach działania IDUB I.4.2 „Fundusz odnawiania i rozwoju infrastruktury badawczej”, realizowanego w ramach Priorytetowego Obszaru Badawczego II „U podstaw mikro- i makroświata”.
Cleanroom pełni nieocenioną rolę w badaniach naukowych, gdzie kluczowe znaczenie ma eliminacja zanieczyszczeń mogących wpływać na wyniki eksperymentów. Technologia ta jest szczególnie istotna w dziedzinach związanych z półprzewodnikami, nanomateriałami oraz optoelektroniką. Dzięki zachowaniu wysokich standardów czystości możliwe jest konstruowanie oraz testowanie innowacyjnych urządzeń, takich jak precyzyjne czujniki, układy elektroniczne oraz optyczne elementy fotoniczne.
Precyzja bez kompromisów
Nowe laboratorium, mieszczące się w budynku CENT-II na Wydziale Fizyki, obejmuje dwie strefy:
- otwartą strefę montażową o powierzchni 120 m² wyposażoną m.in. w konfigurowalne stanowiska montażowe, stół traserski, zasilanie dwu- i trójfazowe, instalacje sprężonego powietrza i suchego azotu
- mobilny namiot cleanroomowy o powierzchni 24 m² (6×4×3 m) z dodatnim ciśnieniem wytwarzanym przez jednostki nawiewu laminarnym strumieniem powietrza z filtrami HEPA; poziom czystości namiotu odpowiada klasie ISO 8.
Mobilna konstrukcja cleanroomu umożliwia przesuwanie go nad złożone już elementy aparatury o wymiarach do 2 metrów szerokości i wysokości. Dzięki temu możliwe jest wykonywanie precyzyjnych etapów montażu bez potrzeby przenoszenia dużych urządzeń, co znacznie redukuje ryzyko uszkodzeń i zanieczyszczeń.
Istniejąca brama garażowa w laboratorium wysokim oraz specjalne drzwi transportowe w ścianie oddzielającej umożliwiają również transport dużych elementów z poziomu ulicy.
Kluczowe korzyści
Projekt trwale zwiększy potencjał naukowy i możliwości techniczne Uniwersytetu Warszawskiego, umożliwiając prowadzenie badań przygotowawczych niezbędnych do składania nowych wniosków grantowych oraz nawiązywanie nowych współprac w zakresie zaawansowanej aparatury średniej skali dla fizyki cząstek, astrofizyki i fizyki jądrowej.
Po jego ukończeniu możliwe będą następujące działania badawczo-rozwojowe:
- montaż detektorów gazowych promieniowania jonizującego z mikrostrukturami wzmacniającymi o powierzchniach aktywnych rzędu 1 m²,
- montaż detektorów Time Projection Chamber (TPC) z komorami dryfu elektronów o długości do 1 metra,
- montaż matryc detektorów półprzewodnikowych, fotopowielaczy krzemowych lub układów CCD,
- montaż komór TPC niskociśnieniowych lub wysokociśnieniowych z detektorami pomocniczymi,
- budowa zaawansowanych instalacji próżniowych i systemów mieszania gazów dla komór TPC średniej skali.
Alternatywne zastosowania obiektu obejmują prace konserwacyjne przy urządzeniach generujących wysoką próżnię oraz przy aparaturze monitorującej próżnię.
W kolejnych latach planuje się rozbudowę zaplecza o dodatkowe urządzenia: między innymi stację precyzyjnego lutowania z odciągiem oparów, większą myjkę ultradźwiękową i połączenie z instalacją wody dejonizowanej w budynku CENT-II.
Możliwość korzystania ze sprzętu
Z nowej infrastruktury mogą korzystać zespoły badawcze z Wydziału Fizyki oraz innych jednostek Uniwersytetu Warszawskiego. Koordynacją dostępu zajmuje się Zakład Cząstek i Oddziaływań Fundamentalnych, który prowadzi zapisy na bezpłatne wykorzystanie cleanroomu w ramach projektów badawczych. Pierwszeństwo w rezerwacji mają grupy realizujące eksperymenty z zakresu fizyki jądrowej i wysokich energii.
Osoby zainteresowane dostępem do cleanroomu i jego wyposażenia mogą skontaktować się z prof. dr. hab. Wojciechem Dominikiem (Wojtek.Dominik@fuw.edu.pl), który nadzoruje jego funkcjonowanie i może udzielić szczegółowych informacji dotyczących korzystania z laboratorium.
Szczegółowy opis techniczny infrastruktury znajduje się tutaj.